Kantówki — wymiary, przekroje i zastosowanie

Kantówka to prawdopodobnie najbardziej uniwersalny produkt, jaki wyjeżdża z tartaku. Ten sam element trafia pod altanę, na słup wiaty, w konstrukcję tarasu i pod dach jako murłata. Właśnie dlatego przy zamawianiu najczęściej pada jedno pytanie: jaki przekrój wybrać, żeby konstrukcja była pewna, a jednocześnie nie płacić za drewno grubsze, niż potrzeba.

W tym poradniku tłumaczymy, czym kantówka różni się od krawędziaka i bala, jakie przekroje są w praktyce standardem, do czego pasuje każdy z nich oraz na co zwrócić uwagę przy zamawianiu.

W skrócie

Najważniejsze rzeczy w czterech punktach:

• Kantówka to drewno przetarte na cztery strony, o przekroju kwadratowym lub zbliżonym do kwadratu.
• Typowe przekroje to od 40x40 mm do 140x140 mm — im większe obciążenie i rozpiętość, tym większy przekrój.
• Do altany i pergoli zwykle wystarcza 70x70 lub 80x80 mm, na słupy nośne stosuje się 100x100 mm i więcej.
• O doborze decyduje obciążenie i rozpiętość, a nie samo przeznaczenie — przy konstrukcjach nośnych przekrój powinien wynikać z obliczeń.

Czym jest kantówka

Kantówka to element drewniany przetarty na cztery strony, o przekroju kwadratowym lub bliskim kwadratu. Powstaje z kłody na traku — najpierw odchodzą oflisy z czterech stron, a to, co zostaje w środku, ma równe kanty i powtarzalny wymiar na całej długości.

Nazwa bierze się właśnie od kantów. W odróżnieniu od drewna okrągłego kantówka ma płaskie płaszczyzny, więc łatwo się ją łączy, opiera o siebie i mocuje na złącza ciesielskie lub kątowniki. To sprawia, że jest podstawowym materiałem wszędzie tam, gdzie trzeba zbudować szkielet.

Kantówki produkujemy z drewna iglastego — sosny i świerku. To gatunki lekkie w stosunku do swojej wytrzymałości, dobrze się obrabiają i dobrze przyjmują impregnat, co przy konstrukcjach zewnętrznych ma spore znaczenie.

Kantówka, krawędziak, bal, łata — nazewnictwo w praktyce

Na budowie te nazwy bywają mieszane, a różnice sprowadzają się głównie do proporcji przekroju.

• Kantówka — przekrój kwadratowy lub prawie kwadratowy, na przykład 80x80 czy 100x100 mm.
• Krawędziak — potocznie to samo co kantówka, często używane wymiennie; częściej mówi się tak o większych przekrojach konstrukcyjnych.
• Bal — element grubszy i szerszy, o przekroju wyraźnie prostokątnym, na przykład 50x200 mm.
• Łata — element drobny i wyraźnie prostokątny, na przykład 40x60 mm, przybijany na dachu pod pokrycie.
• Krokiew — element o przekroju prostokątnym pracujący na zginanie, na przykład 45x180 mm.

Przy zamawianiu najważniejsze jest, żeby podać konkretne wymiary w milimetrach i długość. Sama nazwa bywa myląca, liczby już nie.

Typowe przekroje kantówek i ich zastosowanie

Zestawienie poniżej pokazuje, gdzie w praktyce trafia każdy przekrój. To punkt wyjścia, a nie gotowa recepta — przy konstrukcjach nośnych ostateczny wymiar powinien wynikać z obliczeń konstruktora.

Przekroje 40x40 i 50x50 mm to najdrobniejsze kantówki. Trafiają na stelaże, ramy, drobne konstrukcje ogrodowe i wszędzie tam, gdzie element nie przenosi poważnych obciążeń.

Wymiary 70x70 i 80x80 mm to najpopularniejszy zakres przy altanach, pergolach, wiatach i konstrukcjach tarasów. Taki przekrój daje już realną sztywność, a jednocześnie konstrukcja nie wygląda ciężko i da się ją złożyć bez sprzętu.

Przekrój 100x100 mm to klasyczny słup altany lub wiaty. Przy większych rozstawach i wyższych konstrukcjach to minimum, od którego warto zaczynać.

Wymiary 120x120 i 140x140 mm stosuje się przy słupach nośnych, murłatach i konstrukcjach przenoszących duże obciążenia. Tu już praktycznie zawsze przekrój powinien być policzony, a nie dobrany na oko.

Jakie drewno na kantówki — świeże, suszone, strugane

Kantówki dostępne są w kilku wariantach obróbki i to często ma większy wpływ na efekt niż sam przekrój.

Drewno świeże, prosto z przetarcia, ma wilgotność rzędu pięćdziesięciu i więcej procent. Jest najtańsze, ale będzie pracować — czyli kurczyć się i zmieniać wymiar w trakcie schnięcia. Nadaje się tam, gdzie niewielkie odkształcenia nie przeszkadzają albo gdzie konstrukcja schnie razem z drewnem.

Drewno suszone ma wilgotność ustabilizowaną i pracuje znacznie mniej. Sprawdza się w konstrukcjach widocznych, w miejscach, gdzie liczy się dokładność połączeń, i wszędzie tam, gdzie element ma być zabudowany.

Kantówki strugane, czyli obrobione czterostronnie z zaokrąglonymi kantami, są gładkie i estetyczne. Wybiera się je do altan, pergoli i konstrukcji, które zostają na widoku.

Osobna kwestia to impregnacja. Przy każdej konstrukcji zewnętrznej, a zwłaszcza przy elementach mających kontakt z gruntem lub betonem, warto zabezpieczyć drewno. Impregnacja zanurzeniowa pokrywa cały element i chroni skuteczniej niż malowanie, które łatwo pomija czoła i trudno dostępne miejsca.

Jak dobrać przekrój — cztery rzeczy, które decydują

Przeznaczenie to dopiero punkt wyjścia. O właściwym wymiarze decydują cztery czynniki:

• Obciążenie — ile element ma przenieść i czy działa na niego dodatkowo śnieg oraz wiatr. Zadaszona wiata, na której zimą leży pół metra śniegu, to inny przypadek niż letnia pergola.
• Rozpiętość — im dłuższy element między podporami, tym większy przekrój. Podwojenie rozpiętości wymaga znacznie więcej niż podwojenia przekroju, bo nośność rośnie nieliniowo.
• Rozstaw — gęściej rozstawione elementy mogą być drobniejsze, bo każdy przenosi mniejszą część obciążenia. Czasem taniej wychodzi więcej cieńszych kantówek niż mniej grubszych.
• Warunki pracy — drewno na zewnątrz, w kontakcie z gruntem, w miejscu gdzie zbiera się woda, zużywa się szybciej. Tam przekrój z zapasem i impregnacja to rozsądek, a nie nadmiar ostrożności.

Najczęstszy błąd idzie w obie strony. Jedni biorą przekrój na oko za mały, przez co konstrukcja się ugina. Drudzy kupują 140x140 tam, gdzie w zupełności wystarczyłoby 90x90 — i przepłacają za drewno, którego nośności nigdy nie wykorzystają. Jeśli nie masz projektu, opisz nam konstrukcję, a podpowiemy, od czego zacząć.

Kantówki na wymiar prosto z tartaku

Tniemy kantówki na wymiar pod konkretne zamówienie. Podajesz przekrój, długość i ilość, a my przygotowujemy materiał — w razie potrzeby suszony, strugany albo zaimpregnowany zanurzeniowo. Produkujemy z drewna iglastego z polskich lasów, a że jesteśmy producentem, kupujesz bez marży pośrednika.

Więcej o kantówkach, krokwiach i pozostałych elementach znajdziesz na stronie usługi Elementy konstrukcyjne. Jeśli materiał ma iść pod dach, zajrzyj też do Więźb dachowych, a przy konstrukcjach zewnętrznych do Impregnacji zanurzeniowej.

Nie prowadzimy sztywnego cennika, bo każde zamówienie jest inne — inny przekrój, długość, ilość i stopień obróbki. Podaj, czego potrzebujesz, a przygotujemy wycenę. Dowozimy w Lublinie, Świdniku, Piaskach, Łęcznej i całym powiecie lubelskim.